Checklista: Czy ta wiadomość to oszustwo?

Jak sprawdzić, czy wiadomość jest prawdziwa?

Otrzymałeś maila, SMS-a lub telefon i coś Ci nie gra? Przejdź przez poniższą checklistę. Jeśli choć jeden punkt się zgadza — zachowaj ostrożność. Jeśli trzy lub więcej — prawie na pewno to oszustwo.

CHECKLISTA — 10 sygnałów ostrzegawczych

1. Presja czasu

Sygnał: "Musisz działać natychmiast!", "Twoje konto zostanie zablokowane w ciągu 2 godzin", "Ostatnia szansa!", "Pilne — wymaga natychmiastowej reakcji"

Dlaczego: Oszuści chcą, żebyś działał bez myślenia. Prawdziwe instytucje nie wymuszają natychmiastowych decyzji mailem.

2. Podejrzany adres nadawcy

Sygnał: Nazwa wyświetlana mówi "Bank PKO" ale adres to noreply@bank-pko-weryfikacja.com zamiast @pkobp.pl

Jak sprawdzić: Kliknij w nadawcę i sprawdź PEŁNY adres e-mail. Zwróć uwagę na literówki w domenie: suli.pl vs suIi.pl (wielkie I zamiast małego l), gov.pl vs g0v.pl (zero zamiast o).

3. Link prowadzi w inne miejsce

Sygnał: Tekst linka mówi "www.moj-bank.pl" ale po najechaniu kursorem (BEZ KLIKANIA) adres to coś zupełnie innego

Jak sprawdzić: Najedź myszką na link BEZ KLIKANIA. W lewym dolnym rogu przeglądarki zobaczysz prawdziwy adres. Na telefonie przytrzymaj palec na linku (długie naciśnięcie).

4. Proszą o dane logowania lub osobowe

Sygnał: "Potwierdź swoje hasło", "Podaj numer PESEL", "Zweryfikuj dane karty", "Zaloguj się, żeby odblokować konto"

Zasada: Żadna poważna instytucja — bank, urząd, firma — NIGDY nie prosi o hasło, PESEL, numer karty ani PIN mailem, SMS-em ani telefonem.

5. Nieoczekiwany załącznik

Sygnał: Otrzymujesz plik, którego nie zamawiałeś — fakturę od firmy, z którą nie współpracujesz, dokument "do podpisu", archiwum ZIP z "ważnymi dokumentami"

Szczególnie niebezpieczne: pliki .exe, .scr, .bat, .vbs, .zip, .rar. Ale też pliki Word/Excel z makrami (.docm, .xlsm).

6. Błędy językowe i dziwne formatowanie

Sygnał: Literówki, dziwna składnia, mieszanie języków, brak polskich znaków, nietypowe formatowanie

Uwaga: Nowoczesny phishing generowany przez AI jest coraz lepszy językowo. Brak błędów NIE oznacza, że wiadomość jest prawdziwa!

7. Zbyt piękne, żeby było prawdziwe

Sygnał: "Wygrałeś nagrodę!", "Spadek od nieznanego wujka z Nigerii", "Dostałeś zwrot podatku — kliknij tutaj", "Twoja paczka czeka — dopłać 1,50 zł"

Zasada: Jeśli brzmi za dobrze — to nieprawda. Jeśli kwota jest śmiesznie mała ("dopłać 2 zł") — to pułapka na dane karty.

8. Grożą konsekwencjami

Sygnał: "Twoje konto zostanie usunięte", "Zostaniesz ukarany", "Sprawa zostanie przekazana do sądu", "Zablokujemy Twój dostęp"

Dlaczego: Strach wyłącza krytyczne myślenie. Prawdziwe instytucje wysyłają formalne pisma, nie groźby mailem.

9. Proszą o przelew lub płatność

Sygnał: "Przelej pilnie na to konto", "Zapłać fakturę — zmieniliśmy numer konta", SMS z linkiem do płatności za paczkę

Zasada ZAWSZE weryfikuj telefonicznie: Zadzwoń do nadawcy na ZNANY numer (nie na numer z maila!) i potwierdź prośbę o przelew. Szczególnie przy zmianach numeru konta.

10. Dzwonią z banku/urzędu i proszą o działanie

Sygnał: Telefon "z banku" z prośbą o zainstalowanie aplikacji, podanie kodu SMS, przelanie pieniędzy "na bezpieczne konto"

Zasada: Rozłącz się. Sam zadzwoń do banku na numer z karty lub oficjalnej strony. Nigdy nie oddzwaniaj na numer, z którego dzwonili.

Co robić, gdy masz wątpliwości?